De gebruikelijke reactie is vaak onvoldoende. Kantoren vragen om extra inzet, schuiven laat in het proces met capaciteit of hopen dat technologie de piek opvangt. Maar de Nederlandse markt geeft een ander signaal af. De toezichthouder benadrukt dat tijd, middelen en honoraria randvoorwaarden zijn voor controlekwaliteit. Ook wordt gewaarschuwd dat een te sterke focus op financiële prestaties of te veel vertrouwen in tooling de kwaliteit onder druk kan zetten. Het cultuuronderzoek van SRA wijst in dezelfde richting: medewerkers in de controlepraktijk ervaren een hogere werkdruk en vinden het lastiger om goede kwaliteit te leveren binnen budget en planning dan collega’s elders in de beroepsgroep.

Piekbelasting begint vóór de busy season

De busy season begint niet in januari. Die begint veel eerder: bij cliëntacceptatie, portefeuillesamenstelling, budgettering, milestone planning en de keuzes over wie de reviewdruk draagt. Als te veel complexe dossiers tegelijk pieken, als consultatiecapaciteit niet vooraf wordt gereserveerd, of als planning vooral wordt bepaald door teams die hun eigen budgetten beschermen, dan is overbelasting al in het systeem ingebouwd.

Daarom is een van de meest bruikbare praktijkvoorbeelden uit het werk van de toezichthouder in 2025 geen voorbeeld van heroïsch gedrag, maar van inrichtingsdiscipline: een onafhankelijke planner die geen onderdeel is van het controleteam, gecombineerd met een formele evaluatie achteraf of de gebudgetteerde uren daadwerkelijk voldoende waren. Daarmee verschuift het gesprek van “Wie kan deze week nog helpen?” naar “Wat vraagt deze portefeuille werkelijk?”

Vaktechnische consultatie moet op dezelfde manier worden bekeken. In 2024 vond bij ongeveer een derde van de wettelijke controles bij reguliere vergunninghouders consultatie plaats. De belangrijkste onderwerpen waren de controleverklaring, onafhankelijkheid, continuïteit, fraude of corruptie en complexe verslaggevingsvraagstukken. Dat betekent dat vaktechnische ondersteuning in piekperioden geen uitzondering is. Het is onderdeel van het operating model. Als die capaciteit niet vooraf wordt ingericht, moeten kantoren niet verrast zijn wanneer de busy season uitmondt in structureel overwerk.

Kwaliteitsmanagement is de juiste plek voor dit vraagstuk

Juist daarom is de Nederlandse beweging naar NVKM en SKM1 relevant. Het nieuwe kader vraagt van kantoren dat zij werken met een risicogericht kwaliteitsmanagementsysteem, waarin leiderschap, governance, monitoring en verbetering zijn afgestemd op de risico’s van de eigen portefeuille en werkwijze. SRA heeft benadrukt dat dit niet langer gaat over het onderhouden van een generiek handboek en een set checklists. Kantoren moeten zichtbaar in control zijn via een echte Plan-Do-Check-Act-cyclus.

Terugkerende overbelasting hoort in dat systeem thuis. Als dezelfde teams elk kwartaal te zwaar worden belast, als budgetdruk consultatie ontmoedigt, of als herstelwerk pas zichtbaar wordt nadat deadlines zijn gepasseerd, dan is dat niet alleen een capaciteitsprobleem. Het is een kwaliteitsrisico. Recent AFM-werk rond frauderisicoanalyse maakt indirect hetzelfde punt: echte verbetering vraagt om goede root cause analysis, inclusief gedrags- en cultuurfactoren, en niet alleen om technische oplossingen. De les voor de busy season is duidelijk. Kantoren zouden moeten onderzoeken waarom overbelasting terugkeert, in plaats van vooral te waarderen dat mensen er opnieuw doorheen zijn gekomen.

Betere praktijk wordt ontworpen, niet geïmproviseerd

Een betere aanpak begint met een scherper onderscheid tussen kernwerk waarin professionele oordeelsvorming centraal staat en werk dat schaalbaar kan worden ingericht. Partneraandacht, manager review, fraudedenken, risico-inschatting en eindconclusies moeten dicht bij het senior team blijven. Gestandaardiseerde testwerkzaamheden, dossiervoorbereiding, data-analyse en geselecteerde uitvoerende werkzaamheden kunnen onderdeel zijn van een flexibel capaciteitsmodel, mits deze teams goed zijn geïntegreerd in de methodologie, reviewprocessen en Nederlandse cliëntcontext van het kantoor. De toezichthouder is duidelijk geweest dat outsourcing en shared service-modellen kwaliteit kunnen verbeteren doordat zij tijd vrijmaken voor complexer werk, maar ook reële risico’s creëren wanneer afstand en gebrek aan lokale context onvoldoende worden beheerst.

Technologie hoort in dezelfde categorie thuis. De AFM rapporteert dat het gebruik van data-analyse in wettelijke controles door reguliere vergunninghouders is gestegen van 74 procent in 2022 naar 91 procent in 2025. Dat is relevant, omdat automatisering routinematig werk kan verminderen en ruimte kan creëren voor complexere controlegebieden. Tegelijkertijd waarschuwt hetzelfde rapport voor automation bias en te grote afhankelijkheid van tooling. Technologie kan druk verlagen. Zij vervangt geen professionele oordeelsvorming, supervisie of goede capaciteitsinrichting.

De echte toets voor Nederlandse accountantsorganisaties is daarom eenvoudig. Wordt de busy season nog steeds gezien als een periode waarin mensen zich moeten opofferen, of als een operating model dat kan worden gebouwd, getest en verbeterd? De kantoren die beter presteren, zullen niet de kantoren zijn die structureel overwerk normaliseren. Het zullen de kantoren zijn die piekbelasting vroeg plannen, consultatiecapaciteit beschermen, leren van root causes, technologie gericht inzetten en een flexibele workforce bouwen die geïntegreerd is in kwaliteit in plaats van op het laatste moment wordt toegevoegd als noodcapaciteit.

Piekbelasting moet je inrichten, niet ondergaan.